Endometrioza
Łacińskie słowo „endometrium” oznacza śluzówkę macicy, która w trakcie cyklu miesięcznego kobiety narasta, a następnie, w trakcie menstruacji, ulega złuszczeniu. W przypadku kobiet cierpiących na tzw. Endometriozę, tkanka endometrium narasta także poza obrębem macicy, najczęściej na jajnikach. Prowadzi to do dolegliwości bólowych, niepłodności, a w skrajnych przypadkach do rozwinięcia się chorób nowotworowych.
Używając bardziej medycznego języka, endometrioza jest przewlekłą estrogenozależną chorobą o charakterze zapalnym, klasycznie charakteryzującą się obecnością gruczołów i elementów podścieliska endometrium poza jamą macicy.
Endometrioza występuje głównie u kobiet miesiączkujących, w wieku 24–45 lat, jednak może również dotyczyć kobiet w menopauzie i nastolatek. Występowanie endometriozy u kobiet w wieku reprodukcyjnym szacuje się na 3–10%.
Przyczyny endometriozy
Przyczyny endometriozy są wciąż niejasne. Z badań w tej na tym polu wynika, że do czynników ryzyka wystąpienia endometriozy należą anomalie w budowie układu płciowego skutkujące zaburzeniem odpływu krwi miesiączkowej, przedłużona ekspozycja na endogenne estrogeny (wczesna pierwsza miesiączka, późna menopauza, otyłość), krótkie cykle miesiączkowe oraz prawdopodobnie mała masa urodzeniowa. W ostatnim czasie pojawiła się także teoria rozsiewu komórek macierzystych, które drogą naczyń krwionośnych mogą docierać do różnych lokalizacji i różnicować się w komórki endometrioidopodobne.
Jednocześnie zwraca się uwagę, że implantacja komórek endometrium lub endometrioidopodobnych nie byłaby możliwa bez zaburzeń w lokalnej produkcji steroidów, cytokin i prostaglandyn oraz obniżonej odpowiedzi immunologicznej.
Objawy endometriozy
Głównym objawem endometriozy są bóle w obrębie miednicy mniejszej, występujące stale lub cyklicznie, najczęściej występujące podczas menstruacji lub owulacji, a niekiedy także podczas stosunku. Także ból w dolnej części pleców świadczyć może o rozwijającej się chorobie. Niepokoić powinny również, pojawiające się w trakcie menstruacji, dolegliwości ze strony układu pokarmowego – wzdęcia, zaparcia, ból w jelitach.
Inne objawy towarzyszące endometriozie to uczucie rozbicia, osłabienie, nieregularne krwawienia. Objawem choroby jest także niepłodność.
Przyczynami pojawiania się bólu w przebiegu endometriozy są:
- zniszczenie tkanek przez głębokie nacieki endometrialne
- proces zapalny w jamie otrzewnej
- włóknienie w obrębie implantów endometrialnych
- tworzenie się zrostów
- neurogeneza – infiltracja ognisk przez nerwy czuciowe, współczulne i przywspółczulne
Rozpoznawanie endometriozy
Złotym standardem w rozpoznaniu endometriozy jest laparoskopia, najlepiej z weryfikacją histopatologiczną wyciętego ogniska. Jednakże z powodu ograniczonych możliwości służby zdrowia w zakresie diagnozy operacyjnej, w opinii większości towarzystw naukowych, rozpoznanie operacyjne nie jest konieczne, aby wdrożyć próbę leczenia farmakologicznego.
Leczenie endometriozy
Metody leczenia powinny być dobierane indywidualnie do każdej pacjentki, zależnie od zasadniczego celu terapii - zniesienie bólu czy też leczenie niepłodności, jej dalszych planów prokreacyjnych, stopnia nasilenia dolegliwości, ewentualnych przeciwwskazań do stosowania poszczególnych leków i po przeanalizowaniu efektów dotychczasowej terapii.
Dwie główne metody leczenia to chirurgiczna i farmakologiczna.
Metoda chirurgiczna stosowana jest najczęściej u młodych kobiet planujących zajść w ciążę. Leczenie operacyjne bólu związanego z endometriozą powinno być także rozważane u pacjentek, u których leczenie farmakologiczne nie odniosło pożądanego efektu, a także u kobiet, u których istnieją przeciwwskazania do terapii hormonalnej lub brak akceptacji dla takiego leczenia. Wskazaniem do interwencji zabiegowej są ponadto ostre incydenty związane z pęknięciem lub skręceniem torbieli endometrialnych lub ciężka postać choroby połączona z zajęciem przez zmiany endometrialne jelit, pęcherza moczowego, moczowodów lub nerwów miednicznych. Leczenie chirurgiczne może być oszczędzające lub radykalne - zależnie od zaawansowania choroby oraz planów reprodukcyjnych kobiety.
Metoda farmakologiczna pozostaje wciąż podstawową metodą leczenia bólu związanego z endometriozą. Do leków tzw. pierwszego rzutu, ze względu na możliwość długoterminowego stosowania, małe nasilenie objawów ubocznych i stosunkowo niski koszt, zalicza się dwuskładnikowe hormonalne leki antykoncepcyjne (tabletki, plastry, pierścienie dopochwowe) oraz gestageny, często w połączeniu z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ). W terapii drugiego rzutu zastosowanie znajdują analogi gonadoliberyny (aGnRH), wkładka wewnątrzmaciczna wydzielająca lewonorgestrel (levonorgestrel-relesing intrauterine system – LNG-IUS), danazol oraz gestrinon. Aktualnie coraz częściej w leczeniu endometriozy stosuje się różnorodne terapie eksperymentalne, podejmując próby z zastosowaniem m.in. inhibitorów aromatazy, selektywnych modulatorów receptora estrogenowego i progesteronowego oraz innych preparatów.
Źródła:
R. Spaczyński, A. Mitkowska, Endometrioza w wieku przed- i okołomenopauzalnym – jak leczyć?,
Przegląd Menopauzalny 2011; 4: 302–308
M. Sobstyl, J. Tkaczuk-Włach, G. Jakiel, Farmakologiczne leczenie endometriozy, Przegląd Menopauzalny 2010; 3: 194–197
J. Makowska, M. Sochaj, A. Malinowski, Laparoskopia w diagnostyce przewlekłego bólu w miednicy mniejszej, Przegląd Menopauzalny 2010; 1: 38–43
